ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟ

Δευτέρα, 6 Οκτωβρίου 2014

Η Απολλωνια και Διονυσιακη φυση του ανθρωπου

Πώς και γιατί η απολλώνια και διονυσιακή φύση του ανθρώπου είναι κάτι που δημιουργεί προβληματισμούς στον σύγχρονο άνθρωπο, ο οποίος θεωρεί την ομορφιά, αλλά και την οργιαστική κραιπάλη, ξένα ως προς την προσωπικότητα ενός σύγχρονου,  σοβαρού και εχέφρονος ανθρώπου!..


Ο θεός Διόνυσος, ο πιο αγαπητός θεός των αρχαίων Ελλήνων. (Στην πάνω φωτογραφία: Η πανέμορφη και αστραφτερή Ελληνίδα ηθοποιός Μαριαλένα Ανδρέου, η οποία υποδύεται μία αρχαία Ελληνίδα διονυσιάδα).
ΠΡΩΤΑ-πρώτα, για να δούμε τι σημαίνει η λέξη απολλώνιος, πρόκειται για τον άνθρωπο, που είναι σχετικός με τον Απόλλωνα (1). Ένας άνθρωπος που είναι νεανικός και ωραίος. Που έχει αυτό που λέμε «απολλώνειο παράστημα». 
Ο Απόλλων ήταν ένας από τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου, που ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους αρχαίους. Ήταν ο ομορφότερος απ' όλους του Ολύμπιους με την εξαίρεση της Αφροδίτης και προστάτευε τη μουσική, την ιατρική και τη μαντική, ενώ συμβόλιζε το φως και τον ήλιο. Αντιπροσώπευε την τελειότητα για τους αρχαίους και την πηγή της ζωής. Γι' αυτό και τον ταύτιζαν με το θεό Ήλιο. Πράγματι, πολλές παραδόσεις έλεγαν πως ο Απόλλων

και Ήλιος ήταν ένα και το αυτό πρόσωπο.
Ο Απόλλων παρουσιάζεται σε πολλούς μύθους. Η λατρεία του απλωνόταν σε όλη την Ελλάδα και δεν υπήρχε μέρος στο οποίο να μην έχει κάποιο ναό αφιερωμένο σ' αυτόν. Παρουσιάζεται πάντα σαν ένας όμορφος νέος, άλλοτε με τη λύρα του και άλλοτε με το τόξο του, με στεφάνι δάφνινο στο κεφάλι. Με αυτή την ομορφιά του συμβόλιζε την ωραιότητα της φύσης και την λαμπρότητα του ουρανού. Εκτός από τη λύρα και το τόξο, είχε για σύμβολα του τον τρίποδα, από τα φυτά τη δάφνη και το φοίνικα και από τα ζώα τον κύκνο και το δελφίνι. Οι γιορτές που γινόταν προς τιμήν του ήταν πάρα πολλές, τα Θαργήλεια, γιορτή που είχε σχέση με την αλλαγή των εποχών, τα Κάρνεια όπως επίσης και τα Πύθια, καθώς είπαμε. Και οι καλλιτέχνες όμως, γλύπτες, ζωγράφοι και ποιητές τον τίμησαν εξαιρετικά, του αφιέρωσαν έργα και ποιήματα και γενικότερα τον τίμησαν όσο λίγους από τους θεούς.

Η λέξη διονυσιακός σημαίνει αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στον Διόνυσο (2) ή στα Διονύσια (3). Είναι ο ενθουσιώδης και οργιαστικός άνθρωπος! Αν θέλετε, αυτός ο οποίος, πέραν των άλλων, διαβάζει Διονυσιακά, επικά ποιήματα δηλαδή με θέματα από τη μυθολογία τού Διονύσου. 
Υπάρχει και ο διονυσιακός άνθρωπος, αυτός που στεφανώνεται με τον καρπό του κισσού, όπως επίσης και οι «διονυσιακο τεχνται», οι καλλιτέχνες που μετέχουν στις διονυσιακές γιορτές.
Υπάρχουν διάφοροι φίλοι της ιστοσελίδας μας οι οποίοι ρωτούν αν είναι σύμφυτες οι έννοιες του απολλωνίου και του διονυσιακού στοιχείου μέσα στη φύση του ανθρώπου και, για να επεκτείνουμε το θέμα, πώς προβληματίζονται σήμερα οι άνθρωποι επί του θέματος τούτου..
Κατά την ταπεινή μας άποψη ο Θεός, που είναι δημιουργός των πάντων, το πρώτο πράγμα που έκανε είναι την ωραιότητα της μορφής του ανθρώπου, αλλά και της ίδιας της δομής του ανθρωπίνου σώματος με όλες αυτές τις τέλειες γεωμετρικές αναλογίες, ώστε να υπάρχει συμμετρία παντού και όλες οι κινήσεις να εναρμονίζονται τέλεια σε συνεργασία με τον εγκέφαλο που δίνει τις εντολές.
Εάν ο θεός (η Φύση, αν θέλουν οι άθεοι) δεν ήθελε την φυσική ή απολλώνια ομορφιά στον άνθρωπο, θα την είχε καταργήσει εν τη γενέσει της. Κατά συνέπεια η ομορφιά ενός ανθρώπου δεν είναι απλώς σύμφυτη με το ανθρώπινο στοιχείο, αλλά και επιβλητέα για να μπορεί ο άνθρωπος να ισορροπεί μέσα στη ψυχή του.
Ενθυμούμαι πριν αρκετά χρόνια καθώς κρατούσα στην αγκαλιά μου τον μικρό μου ανιψιό Παναγιώτη Βλαχάκη (τότε ήταν 2 ετών και σήμερα είναι 24 ετών και μάλιστα πολύ καλός κι επιδέξιος μουσικός ), έπεσα πάνω σε μία σελίδα ενός περιοδικού, που έδειχνε την Μπριζίτ Μπαρντό σε νεανική, αλλά και πώς θα είναι σε γεροντική ηλικία. 
Δείχνοντας, λοιπόν, την Γαλλίδα ηθοποιό στον ανιψιό μου , που όπως είπα ήταν πολύ μικρός, και ρωτώντας τον ποια από τις δύο γυναίκες θα ήθελε, μου έδειξε αμέσως τη νεανική Μπριζίτ Μπαρντό, ενώ στη θέα της γεροντικής Γαλλίδας ηθοποιού έδειξε αμέσως αποστροφή και έκλεισε με τρόμο τη σελίδα!!
Αυτό και μόνο το γεγονός, μου έδωσε το δικαίωμα να πιστέψω ότι η ομορφιά είναι σύμφυτη στον άνθρωπο και τη χάρισε ο Θεός για να ισορροπεί την ψυχή του!
Η διονυσιακή πλευρά του ανθρώπου
Εξηγήσαμε, λοιπόν, τι σημαίνει διονυσιακός άνθρωπος. Αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στον Διόνυσο ή στα Διονύσια. Οι αρχαίοι αγαπούσαν πολύ τον Διόνυσο και τον φαντάζονταν συνήθως σαν ένα όμορφο νέο με κατσαρά πλούσια μαλλιά, ενώ μερικές φορές τον παρίσταναν μεγαλύτερο και με γένια. Τα ιερά του ζώα ήταν ο τράγος και η τίγρη, τα φυτά του ήταν το αμπέλι και ο κισσός. Προς τιμήν του γίνονταν πολλές γιορτές, σπουδαιότερη από τις οποίες ήταν τα μεγάλα Διονύσια (3). Το δράμα, η τραγωδία και η κωμωδία δηλαδή, δημιουργήθηκαν από τη λατρεία του. 
Λένε πως ο Διόνυσος, στις περιπλανήσεις του, είχε έναν αγαπημένο σύντροφο, που λεγόταν Άμπελος. Έπαιζαν και πάλευαν μαζί στις όχθες του ποταμού Πακτωλού της Λυδίας, είχαν οικειότητα με τα άγρια θηρία, κυνηγούσαν και έπαιζαν φλάουτο. Όμως κάποια φορά που ο Άμπελος ήταν μόνος του, ανέβηκε πάνω σε ένα ταύρο και δοκίμασε να τον ιππεύσει. Όμως ο ταύρος μετά από λίγο, ίσως σπρωγμένος από κάποιο θεό, άρχισε να καλπάζει χωρίς ο νεαρός αναβάτης να μπορεί να τον ελέγξει. Στο τέλος τον έριξε καταγής σκοτώνοντάς τον. Όταν ο Διόνυσος βρήκε τον αγαπημένο του φίλο νεκρό, λυπήθηκε πολύ και ο πόνος του, τεράστιος, δεν εύρισκε γιατριά. Τότε ο Έρως τον πλησίασε και με τη μορφή του Σειληνού τον παρηγόρησε και του είπε πως από το σώμα του Άμπελου θα γεννιόνταν ένα φυτό, που θα θεράπευε κάθε λύπη και πόνο. Έτσι ο Διόνυσος είδε από το σώμα του φίλου του να γεννιέται το κλήμα του αμπελιού, έμαθε τα μυστικά της καλλιέργειάς του και γυρίζοντας τον κόσμο όλο, δίδαξε στους ανθρώπους το καινούργιο φυτό, καθώς και το κρασί που απ’ αυτό παράγεται.
Από τότε η ζωή του Διονύσου ήταν αφιερωμένη στη διάδοση του αμπελιού. Με τη συνοδεία Σατύρων, Σειληνών και Μαινάδων, χτυπώντας τύμπανα και παίζοντας τα φλάουτα, έχοντας ξοπίσω τους άνδρες και γυναίκες που κρατούσαν κληματόβεργες και ραβδιά στολισμένα με κισσό, καθισμένος πάνω σε άρμα και στεφανωμένος με γιρλάντες από κληματόφυλλα, γυρνούσε όλο τον κόσμο φτάνοντας μέχρι την Ινδία, διδάσκοντας την καλλιέργεια του αμπελιού και πως από αυτό να φτιάχνουν κρασί. Οι ένθρωποι δέχτηκαν ενθουσιασμένοι την καινούργια αυτή διδασκαλία, που σύντομα έγινε θρησκεία, γι’ αυτό και ο Διόνυσος ήταν ένας από τους πιο αγαπημένους θεούς της αρχαίας εποχής.
Και το ερώτημα που τίθεται είναι εάν ο διονυσιασμός, ο οργιαστικός – αν θέλετε- τρόπος της ζωής του ανθρώπου είναι σύμφυτος με την ίδια του τη φύση.
Το ίδιο το σώμα «οργιάζει»…
Η ίδια η φύση οργιάζει, που λέει ο ποιητής. Έτσι και το ανθρώπινο σώμα «οργιάζει» σε κάθε του κίνηση. Κι αυτό γίνεται από τη στιγμή της σύλληψης, στη στιγμή της γέννησης, της εφηβικής ζωής, της ενήλικης ζωής, μέχρι το θάνατό του. Ακόμη και η εκπνοή του θανάτου, που πολλές φορές παρουσιάζεται με ένα θόρυβο (βρόγχος) μας θυμίζει κάποια ζώσα ενέργεια του οργανισμού. 
Αλλά και πολλές άλλες πράξεις του οργανισμού, που έχουν να κάνουν με τη ζωτική λειτουργία του (αναπνοή, εκπνοή, φαγητό, ποτό, αφόδευση, κλπ) έχουν να κάνουν με έναν «οργασμό» ή έναν «οργιασμό» που δεν είναι απαραίτητα σεξουαλικός.
Με τη λέξη «όργιο» ή «όργια» (4) ο νους μας σήμερα ανατρέχει μόνο στον αχαλίνωτο σεξουαλικό τρόπο ζωής. Βεβαίως αυτό είναι λάθος. Αν διαβάσουμε τη λέξη θα δούμε ότι τα όργια ήταν μια καθαρά θρησκευτική πράξη ή τελετή. Στην πορεία, ιδίως με την επικράτηση του Χριστιανισμού, ο όρος πήρε την έννοια που αποδίδουμε σήμερα, των σεξουαλικών οργίων.
Προς αυτή την κατεύθυνση της αρνητικής έννοιας των οργίων από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα κινήθηκαν –και κινούνται- ορισμένες ομάδες ανθρώπων, που έχουν αχαλίνωτη τάση προς το σεξ. Είναι οι λεγόμενες «αφροδισιακές ακολασίες» και, μεταφορικά, «ανήθικες πράξεις, παρανομίες», έτσι όπως τις εννοούμε σήμερα.
Αυτός και ο λόγος που πολλοί, όταν θέλουν να ταυτίσουν τις έννοιες της απολλώνιας και διονυσιακής λατρείας χρησιμοποιούν όρους, όπως «διονυσιάζομαι» (5), όταν πρόκειται για γυναίκα λέμε ότι αυτή είναι «διονυσιάς» (6), πως έχουμε μέσα μας έναν «διονυσιασμό» (7), ότι ο τάδε άνθρωπος είναι «διονυσιαστής» (8) ή –ακόμη χειρότερα- όταν κάποιος είναι γεμάτος από διονυσιακή μανία, λέμε ότι «διονυσομανεί» (9).
Φύση και λογική
Εν κατακλείδι, σε όλα αυτά τα πράγματα, τα σώμα, όταν δεν ελέγχεται, κινείται όπως ακριβώς το σώμα ενός απλού ζώου, που λειτουργεί μόνο με τις φυσικές του διεργασίες. Και στα ζώα, όπως όλοι γνωρίζουμε, μιλάει μόνο η φύση.
Στον άνθρωπο υπάρχει και ο νους, η λογική που μας χάρισε ο Θεός, και έτσι έχουμε τη δυνατότητα να ξέρουμε προς ποια κατεύθυνση θα κατευθύνουμε τις ορμές μας, ώστε η κοινωνία να κινείται κι αυτή στα λεγόμενα «λογικά πλαίσια», χωρίς το φόβο να μετατραπεί σε μια ζούγκλα, όπου δεν κυριαρχεί η ανθρώπινη λογική, αλλά οι ορμές των παθών μας, έστω κι αν το όλο σύστημα της κοινωνίας κινείται πάνω σε θεσμούς, που η ίδια έχει θεσπίσει.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1.Ο Απόλλων είναι ένας από τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου, που ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους αρχαίους. Ήταν ο ομορφότερος απ' όλους του Ολύμπιους με την εξαίρεση της Αφροδίτης και προστάτευε τη μουσική, την ιατρική και τη μαντική, ενώ συμβόλιζε το φως και τον ήλιο. Ήταν γιος του Δία και της Λητώς και γεννήθηκε μαζί με την αδελφή του Άρτεμη στο νησί της Δήλου. Αυτό το νησί πριν από τη γέννηση του Απόλλωνα μετακινιόταν πάνω στη θάλασσα, αλλά μόλις ήρθε στο φως ο Απόλλων με την αδελφή του στερεώθηκε με χρυσούς στύλους στο βυθό της. Όλοι οι θεοί παρευρέθησαν στη γέννηση των δύο θεϊκών βρεφών, που γρήγορα έδειξαν τη μεγάλη τους δύναμη. Ο Απόλλων παρουσιάστηκε ολόφωτος σε όλο του το μεγαλείο, όλα γύρω του έλαμψαν και πήρε το τόξο και τη λύρα του, που θα τον χαρακτήριζαν σε όλη την ιστορία. Αμέσως αποφάσισε να σκοτώσει τον Πύθωνα, ένα φοβερό φίδι που λυμαίνονταν τους Δελφούς τρομοκρατώντας τους κατοίκους. Με τα βέλη του που ποτέ δεν λάθευαν σκότωσε το θηρίο, πήρε το δέρμα του και το αφιέρωσε στο μαντείο, που από τότε έγινε δικό του. Κι οι άνθρωποι εκεί γύρω καθιέρωσαν αγώνες προς τιμήν του "Τα Πύθια", για να θυμούνται τη σωτηρία τους από τον Απόλλωνα.
2. Ο Διόνυσος ήταν ένας από τους πιο αγαπητούς θεούς της αρχαίας Ελλάδας, θεός του κρασιού και του αμπελιού. Λεγόταν και Βάκχος και ήταν γιος του Δία και της Σεμέλης. Γεννήθηκε από το μηρό του Δία, που τον έκρυψε εκεί γιατί η μητέρα του είχε καεί από τους κεραυνούς του. Όταν η πριγκίπισσα της Θήβας ήταν έγκυος από το Δία, η Ήρα, γεμάτη ζήλεια, την έπεισε να ζητήσει από το Δία να παρουσιαστεί μπροστά της με τις αστραπές και τους κεραυνούς του. Ο θεός εκπλήρωσε την επιθυμία της αν και με βαριά καρδιά, αλλά το παλάτι άρπαξε φωτιά και η ίδια η Σεμέλη, πριν πεθάνει, γέννησε πρόωρα το μωρό. Ο Δίας τότε το πήρε και το έκρυψε στο μηρό του, για να συμπληρωθούν οι εννέα μήνες που ήταν απαραίτητοι. Έτσι όταν ήρθε ο καιρός, ο Διόνυσος γεννήθηκε από το Δία, όπως και η θεά Αθηνά είχε γεννηθεί από το κεφάλι του πατέρα των θεών και ανθρώπων.
3. Γιορτές που γινόταν στην αρχαία Ελλάδα προς τιμή του Διόνυσου. Οι μεγαλοπρεπέστερες γινόντουσαν στην Αθήνα (Μικρά Διονύσια, Λήμνια, Ανθεστήρια και Μεγάλα Διονύσια).
4. Όργια τα (Α ργια)· (νεοελλ.) 1. αφροδισιακές ακολασίες· 2. (μτφ.) ανήθικες πράξεις, καταχρήσεις, παρανομίες κ.λπ.· || (αρχ.) 1. μυστηριακές θρησκευτικές τελετές από τους μυημένους στη λατρεία κάποιας θεότητας (α. «Δήμητερ, γνν ργίων νασσα, συμπαραστάτει», Αριστοφ.· β. «σκευήν τ' χειν νάγκασ' ργίων μν», Ευ ρ.)· 2. κάθε λατρεία που περιέχει τελετές, θυσίες· 3. κάθε είδους μυστήρια άσχετα προς τη θρησκεία. [ΕΤΥΜΟΛ. Οι λ. ργια και ργεών, με θρησκευτική σημ. κατά την επικρατέστερη ετυμολογική άποψη, ανάγονται στην ΙΕ ρίζα *werĝ- «κάνω» (πρβλ. έργο, ρδω, -οργός). Αρχικός είναι πιθ. ένας αμάρτυρος τ. *Fοργ «θρησκευτική πράξη, τελετή». Η σύνδεση, εξάλλου, τής λ. ργια με την οικογένεια τού ργή οφείλεται σε παρετυμολογία. Η λ. ργια, που αρχικά σήμαινε κάθε μορφή λατρείας με τελετές και θυσίες, γρήγορα χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει αποκλειστικά τις μυστηριακές θρησκευτικές τελετές. Υπό την επίδραση, τέλος, τού χριστιανισμού η λ. ργια εξελίχθηκε «πί κακ» στη σημ. «κάθε είδους μυστήρια άσχετα προς τη θρησκεία», από όπου «αφροδισιακές ακολασίες» και, μεταφορικά, «ανήθικες πράξεις, παρανομίες», σημ. με τις οποίες χρησιμοποιείται η λ. στη
9. διονυσομανώ διονυσομαν (-έω) (Α)· είμαι γεμάτος διονυσιακή μανία
 Νέα Ελληνική].
5. διονυσιάζομαι (Α διονυσιάζω)· (νεοελλ.) κατέχομαι από διονυσιασμό, βακχεύω· || (αρχ.) 1. εορτάζω τα Διονύσια· 2. περνώ τη ζωή διονυσιακά, με ξεφαντώματα, άσωτα· 3. (μτχ.) Διονυσιάζουσαι· τίτλος έργου τού Τιμοκλέους.
6. διονυσιάς, η (Α)· 1. μαινάδα, βάκχη· 2. διονυσιάδες· κορίτσια στη Σπάρτη που αγωνίζονταν στα Διονύσια, αγώνα δρόμου· 3. ονομασία τής Νάξου· 4. το φυτό ανδρόσαιμο· 5. το αμπέλι· 6. ονομασία πηγής στην Κυπαρισσία. [ΕΤΥΜΟΛ. Θηλ. του διονύσιος].
7. διονυσιασμός ο (Α διονυσιασμός) [διονυσιάζω]· ο εορτασμός τών Διονυσίων· || (νεοελλ.) οργιαστική έξαρση, βακχική μανία.

8. διονυσιαστής ο (Α διονυσιαστής) [διονυσιάζω]· αυτός που μετέχει στις διονυσιακές γιορτές· || (νεοελλ.) αυτός που αγαπά τις έντονες διασκεδάσεις, οργιαστής, βακχευτής, ξεφαντωτής· || (αρχ.) ο Διονυσιασταί· λατρευτικοί θίασοι τού Διονύσου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.