ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟ

Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2015

Η θεωρητική στοιχείωση του Πρόκλου για το κακό .

«Αν, όπως είπαμε, πρέπει να αναπτύξει κανείς τη θεωρία για την ύπαρξη των κακών όχι μόνο στηριγμένος στους συλλογισμούς που είπαμε  αλλά και στη διδασκαλία του Πλάτωνα, τα όσα έχουν ειπωθεί αρκούν ακόμα και για όσους μπορούν έστω και μέτρια να παρακολουθήσουν τη σκέψη του. Πρέπει όμως, σαν σε ένα δικαστήριο, όχι μόνο να ακούμε τα αντίπαλα μέρη αλλά να εκφέρουμε και οι ίδιοι κάποια κρίση. Ας είναι, λοιπόν, η ετυμηγορία μας, αν θέλεις, η εξής : 

το κακό είναι διπλό, για να κάνω την αρχή από αυτό. ‘άλλο είναι μόνο κακό, καθαρό και αμιγές από τα οαγαθό, κι άλλο δεν είναι ούτε καθαρό ούτε αμιγές από την φύση του αγαθού. Γιατί και το αγαθό είναι διπλό, άλλο πρωταρχικό αγαθό και καθαυτό αγαθό και τίποτα άλλο από αγαθό, ούτε νους ούτε νόηση ούτε όντως ΟΝ, και άλλο ανακατεμένο με άλλα. Και στην μία περίπτωση δεν είναι ανακατεμένο με τη στέρηση, ενώ στην άλλη περίπτωση έχει μια τέτοια ανάμειξη. Γιατί αυτό που μετέχει μερικές φορές στο πρωταρχικό αγαθό, γεμίζει με την παρεμβολή του μη αγαθού. Γιατί και η καθαυτό ουσία και η φύση του όντος ψηλά είναι όντως ΟΝ και μόνο ΟΝ, ενώ μέσα στα τελευταία όντα έχει αναμειχθεί με το Μη-ΟνΓιατί αυτό που υπάρχει από μια άποψη και δεν υπάρχει από μια άλλη, ή αυτό που μερικές φορές υπάρχει και άπειρες φορές δεν υπάρχει, ή αυτό που είναι κάτι και δεν είναι όλα τα άλλα, πως θα έλεγε κανείς ότι περισσότερο υπάρχει παρά δεν υπάρχει, αφού είναι γεμάτο με το Μη-Ον ;; Και το ίδιο το Μη-Ον είναι διπλό. Γιατί από τη μια είναι αυτό που δεν υπάρχει καθόλου και υπολείπεται ακόμα και από την ίδια την έσχατη φύση που υπάρχει συμπτωματικά, επειδή αυτό δεν μπορεί να υπάρχει ούτε κατ’ ουσίαν ούτε συμπτωματικά (γιατί το Μη-Ον που δεν υπάρχει καθόλου δεν μπορεί να υπάρχει από μία άποψη και να μην υπάρχει από άλλη). Και από την άλλη είναι το Μη-Ον που υπάρχει μαζί με το ΟΝ, είτε είναι θεμιτό να το αποκαλούμε στέρηση του όντος είτε “διαφορετικότητα” (<τεροιτητα>)[1]. Και το ένα είναι Μη-Ον που δεν υπάρχει από όλες τις απόψεις, ενώ το άλλο ψηλά “δεν υπάρχει καθόλου λιγότερο από το ΟΝ” (<οδν ττον το ντος στν>)[2] όπως λέει ο Ελεάτης ξένος, ενώ μέσα σε όσα μερικές φορές υπάρχουν και μερικές φορές δεν υπάρχουν είναι μεν μιο αμυδρό από το ΟΝ, όμως κυριαρχείται και αυτό κατά κάποιο τρόπο από το ΟΝ.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, αν κάποιος μας ρωτούσε αν υπάρχει ή δεν υπάρχει το Μη-Ον, θα απαντούσαμε ότι δεν υπάρχει καθόλου και ότι δεν έχει καμία συμμετοχή στο Είναι το Μη-Ον που δεν υπάρχει καθόλου, ενώ θα παραδεχόμασταν μαζί με αυτόν που ρωτάει αυτά τα πράγματα ότι πρέπει να συγκαταλέξουμε μεταξύ των όντων το Μη-Ον που δεν υπάρχει από μία άποψη, παρομοίως και το κακό (γιατί και αυτό είναι διπλό, άλλο μόνο κακό και άλλο ανακατεμένο με το αγαθό) άλλο θα το τοποθετήσουμε πάνω από το Μη-Ον που δεν υπάρχει καθόλου, στον βαθμό που και τα οΑγαθό βρίσκεται υπεράνω του όντως Όντος, και άλλο θα το τοποθετήσουμε μεταξύ των όντων. Γιατί λόγω της μεσολάβησης του αγαθού δεν μπορεί να μένει πλέον στερημένο από το Είναι, και λόγω του Είναι του δεν μπορεί να μένει πλέον στερημένο από το αγαθό. Γιατί ταυτόχρονα είναι ΟΝ που Είναι και αγαθό. Και απολύτως κακό, επειδή αποτελεί έκπτωση και κάτι σαν εκτροπή από το πρωταρχικό αγαθό, δικαιολογημένα έχε στερηθεί και το Είναι. Γιατί τι που δεν μπορεί να μετέχει στο αγαθό μπορεί να εισέλεθ στα Όντα ;; Από την άλλη, το κακό που δεν είναι απολύτως κακό, επειδή είναι «πεναντον» σε κάποιο αγαθό και όχι σε κάθε αγαθό, τακτοποιείται και γίνεται αγαθό λόγω της υπεροχής των καθολικών αγαθών. Και είναι κακό για εκείνα στα οποία εναντιώνεται, είναι όμως εξαρτημένο από τα συνολικά αγαθά ως αγαθό. Γιατί δεν πρέπει να εναντιώνεται σε εκείνα, αλλά πρέπει να τα ακολουθεί πλήρως σύμφων με τη δικαιοσύνη, αλλιώς να μην Είναι (υπάρχει) καθόλου.

Ορθώς, επομένως, ο Πλάτων στον “Τίμαιο, 30.a” λέει ότι σύμφωνα με την βούληση του δημιουργού “τα πάντα είναι αγαθά και τίποτα φαύλο”. Και κατά τη συζήτηση με τον γεωμέτρη υποστηρίζει ότι “τα κακά δεν μπορούν να εξαφανιστούν, αλλά αναγκαστικά έχουν γεννηθεί μέσα στα όντα”. Γιατί τα πάντα γίνονται αγαθά σύμφωνα με την βούληση του πατέρα Δία, και όσον αφορά τη δική του δημιουργία τίποτα δεν είναι κακό, ούτε μέσα στα όντα που Είναι ούτε μέσα στα όντα που γεννιούνται. Ωστόσο, όταν χωρίζει τη Φύση σε βαθμίδες, δεν αποφεύγει την ύπαρξη του κακού μέσα στα επιμέρους, κακού το οποίο καταστρέφει το αγαθό τους. Γιατί και το σκοτάδι που είναι εντελώς αμιγές από το αντίθετό του και αμέτοχι στο φως δεν υπάρχει. Αυτό όμως που γεννήθηκε εντός του φωτός και ορίζεται ολόγυρα από το φως ανήκει στα όντα που Είναι. Και για τον Ήλιο δεν είναι τίποτα σκοτεινό, γιατί δίνει ακόμα και στο σκοτάδι ασθενή λαμπρότητα. Για τον άηρ, όμως, το σκοτάδι είναι στέρηση του φωτός που υπάρχει σε εκείνον. Όλα, λοιπόν, είναι αγαθά για τον πατέρα των πάντων, και το κακό υπάρχει μέσα σε όσα δεν μπορούν να σταθούν σε απόλυτη συμφωνία με το αγαθό. Για τον λόγο αυτό προηγουμένως είπαμε ότι και το κακό είναι αναγκαίο.
Από αυτά, λοιπόν, είναι φανερό πως υπάρχει και πως δεν υπάρχει το κακό. Γιατί όλοι, και όσοι υποστηρίζουν ότι τα πάντα είναι αγαθά και όσοι το αρνούνται, από μια άποψη μιλάνε σωστά και από μια άλλη άποψη όχι. Γιατί αληθεύει ότι όλα τα όντα υπάρχουν. Όμως με το ΟΝ είναι συνδεδεμένο και το Μη-Ον που δεν υπάρχει. Όλα, λοιπόν, είναι αγαθά, επειδή κανένα κακό δεν είναι ατακτοποίητο και αμιγές. Και το κακό υπάρχει για εκείνα τα όντα για τα οποία είναι κακό. Και είναι κακό για εκείνα των οποίων η φύση δεν μπορεί να παραμένει αμιγώς μέσα στο αγαθό

—- Βλ. Πρόκλος «Περί της των κακών υποστάσεως, 8.1 – 10.20». —
       De malorum subsistentia 8.1 ` to     De malorum subsistentia 10.20        8  ——— <κα που μν> μιγς πρς τν στρησιν, <πο δ δη> μετ τς τοιατης μξεως. τ γρ ποτ μετχον το πρτως γαθο, ναπμπλαται τς παρεμπλοκς το μ γαθο· πε κα τ ατοεναι <κα το ντος   φσις νω μν> ντως ν κα ν στι μνον, ν δ τος τελευταοις <τν ντων> συγκκρατα πως τ μ ντι· τ γρ π μν ν, π δ μ ν, κα ποτ μν ν, πειρκις δ οκ ν, κα τ τοτο μν ν, τ δ λλα πντα μ ν· τ ν λγοι τις εναι μλλον μ εναι πντ το μ ντος πεπλησμνον· κα ατ δ τ μ ν, τ μν μηδαμς ν, λλ κα ατς τς σχτης φσεως, τις κατ συμβεβηκς στιν, πολειπμενον, μτε καθ ατ μτε κατ συμβεβηκς εναι δυνμενον—ο γρ π μν στι, π δ οκ στι τ μηδαμς ν· τ δ μο τ ντι μ ν, ετε στρησιν το ντος ετε <τεροιτητα> [Pl. Parm. 160d] καλεν <ατ θμις>· κα τ μν πντ μ ν, τ δ νω μν <οδν ττον το ντος στν>, <ς φησιν λετης ξνος> [Pl. soph. 258b 1-2], ν δ τος ποτ μν οσι, ποτ δ μ οσι, <μυδρτερον μν το ντος>, τ δ εναι τρπον τιν κρατομενον κα ατ.
σπερ ον, ε τ μ ν ρετ τις, πτερον στν οκ στι, τ μν πντ μ ν οδαμθεν το εναι μετειληχς, λγομεν οδαμς ν· τ δ α τρπον τιν μ ν ν τος οσι καταλγειν συνεχωρομεν τ τατα ρομν. κατ τ ατ δ κα τ κακν—πε κα τοτο διττν, τ μν μνως κακν, τ δ οκ μιγς πρς τ γαθν—τ μν το <μηδαμσ> ντος <πκεινα θσομεν> …, τ δ ν τος οσι τξομεν· <μτε γρ το εναι δι τν το γαθο μεσιτεαν>, μτε το γαθο δι τ εναι ρημον τι μνειν δυνμενον· μα γρ ν στι κα γαθν στι. κα τ μν πντ κακν το πρωτστου τν γαθν ππτωσις ν κα οον κβα σις, εκτως κα το ντος στρηται· τ γρ ν το γαθο μετασχεν μ δυνμενον ες τ ντα προδον χοι; τ δ ο πντ κακν, <πεναντον> [Pl. Theaet. 176a] μν ν γαθ τιν κα ο παντ, τττεται δ κα γαθνεται δι τν τν λων γαθν περβολν· κα τος μν στι κακν ος ναντωται, τν δ ς γαθν ξρτηται· μχεσθαι γρ κενοις ο δε, λλ πεσθαι πντα κατ δκην μηδ εναι τ παρπαν.
10    <ρθς ρα> Πλτων ν μν τ Τιμαίῳ κατ τν δημιουργικν βολησιν <γαθ μν πντα, φαλον δ μηδν εναι> φησν [Tim. 30a 2-3]· ν δ τος πρς τν γεωμτρην <λγοις οτ πολσθαι> φησν <τ κακ>, λλ <ξ νγκης> [ Theaet. 176a ] <ν τος οσι γεγονναι προτενει. τ γρ πντα γαθνεται τ βουλσει το πατρσ> κα οδν πρς τν κενου δημιουργαν κακν, οτε τν ντων οτε τν γινομνων. ——— πε κα τ σκτος τ μν μιγς πντ … κα φωτς μοιρον οκ στι, τ δ ν τ φωτ γενμενον κα π ατο ριζμενον <πανταχο> τν ντων στν. ——— πντα ον γαθ τ πντων πατρ, κα στι τ κακν ν τος μ πντ κατ τ γαθν στναι δυναμνοις. ———   Πς μν ον στι κα πς οκ στι τ κακν κ τοτων δλον. πντες γρ ο τε πντα λγοντες γαθ κα ο μ, π μν ρθς λγουσι, π δ οκ ρθς. κα γρ τι πντα τ ντα στν, ληθς· λλ κα τ μ ν στι τ ντι συμπεπλεγμνον. πντα ον γαθ τ μηδν εναι κακν κσμητον κα μιγς· κα τ κακν στιν, ος δ κα στι κακν· στι δ ν φσις μιγς ν τ γαθ μνειν ο πφυκεν.

Για την συγγραφή : Κεφάλας Ευστάθιος [Αμφικτύων] – (1/11/2012).


Βλ. Πλάτων «Παρμενίδης. 160.d».
Βλ. Πλάτων «Σοφιστής, 258.b».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.