ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟ

Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2015

Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΛΑΣΣΙΚΟΥΣ 'Β μερος ''Τι ήταν οι καταβάσεις στον Άδη ;''

'Β μερος 

Τι ήταν οι «καταβάσεις» στον Άδη;




Αθανασίου Π. Παπαδόπουλου,



‘'Οι λαϊκές περί θανάτου δοξασίες και τα ταφικά έθιμα των Ελλήνων'',

 Εκδόσεις Ερωδιός, Θεσσαλονίκη 2007



Τι ήταν οι «καταβάσεις» στον Άδη;

Οι «καταβάσεις» ήταν άτεχνα συναρπαστικά λαϊκά αναγνώσματα απευθυνόμενα τις περισσότερες φορές σε μέλη των μυστηριακών λατρειών. Με τις παράξενες τολμηρές περιπέτειες των ηρώων που προσπαθούσαν να φτάσουν στο βασίλειο του Άδη, καθώς και με τους κινδύνους από τους φρουρούς του Άδη και από τα ίδια τα «αμενηνά κάρηνα των τεθνεώτων», τα οποία ως άϋλα ήταν και δυσκολοπολέμητα, επιδίωκαν να συγκινήσουν και να τονώσουν την ευλάβειά τους.
Έχοντας υπόψη ότι η λέξη κατάβασις αποτέλεσε όρο για την κάθοδο ζωντανού ατόμου, ο Στ. Λαμπάκης κάνει λόγο για τρεις ομάδες, στις οποίες μπορούν να χωριστούν οι αρχαίες καταβάσεις στον Κάτω Κόσμο: α) οι μυθολογικές, με κύριο κείμενο την ομηρική Νέκυια, β) οι φιλοσοφικές (Πλάτωνας, Πλούταρχος) και γ) οι κωμικοσατιρικές, οι οποίες αποτελούν την πληρέστερη μορφή του είδους στην αρχαιοελληνική λογοτεχνία, με σπουδαιότερο συγγραφέα το Λουκιανό. Μάλιστα ο Λαμπάκης επισημαίνει ότι στην κωμωδία είναι ευκολότερο να βρει κανείς προσφιλή θέματα καταβάσεων απ' ό,τι στην τραγωδία.

Οι πιο γνωστές μυθικές καταβάσεις θεών και ηρώων στον Κάτω Κόσμο ήταν οι καταβάσεις της Περσεφόνης, του Διόνυσου, του Ορφέα, του Ηρακλή, του Οδυσσέα, του Πειρίθου και του Θησέα. Βέβαια, η λογοτεχνική αξιοποίηση αυτών των «καταβάσεων» αρχίζει από την ομηρική Οδύσσεια, όπου το ενδέκατο βιβλίο (ραψωδία λ 90-151), η γνωστή Νέκυια, περιγράψει το γνωστό ταξίδι του Οδυσσέα στον Κάτω Κόσμο, για να συμβουλευτεί τον μάντη Τειρεσία σχετικά με την επιστροφή του στην Ιθάκη.
Ο Αριστοφάνης στους «Βατράχους», περιγράφει με σκωπτικό τρόπο την κατάβαση του θεού Διόνυσου και του δούλου του Ξανθία στον Κάτω Κόσμο, για να επαναφέρει στη ζωή τον Ευριπίδη, αφού προηγουμένως συμβουλεύτηκε τον Ηρακλή για το πώς θα πάνε εκεί.
Στον Κάτω Κόσμο κατέβηκαν επίσης, σύμφωνα με τη διήγηση του Ομήρου, ο Θησέας και ο Πειρίθους, για να απαγάγουν την Περσεφόνη, με σκοπό να την παντρευτεί ο Πειρίθους, αλλά δεν τα κατάφεραν, τους συνέλαβαν και τους κράτησαν εκεί. Τελικά τον Θησέα τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής, όταν είχε κατέβει στον Άδη για να πραγματοποιήσει έναν από τους άθλους που του ανάθεσε ο θείος του Ευρυσθέας, και συγκεκριμένα να συλλάβει και να ανεβάσει στον επάνω κόσμο τον τρομερό φύλακα Κέρβερο, τον οποίο είχε γεννήσει η Έχιδνα με τον Τυφώνα. Ο ίδιος ήρωας ξανακατέβηκε στον Άδη για να φέρει πίσω την Άλκηστη, η οποία είχε δεχτεί να πεθάνει αντί για το σύζυγό της Άδμητο. Αυτό το αφηγηματικό στοιχείο είναι παραλλαγή της γνωστής από τον Όμηρο μονομαχίας του Ηρακλή με τον Άδη, η οποία καταλήγει σε τραυματισμό του βασιλιά των νεκρών. Τέλος στον Άδη κατέβηκε και ο Ορφέας, για να επαναφέρει στη ζωή τη σύζυγό του Ευρυδίκη.

Όλες αυτές οι λαϊκές διηγήσεις για «καταβάσεις» θεών και κυρίως ηρώων στον Άδη, οι οποίες διαδόθηκαν σε όλη την αρχαία Ελλάδα, είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πολλών παραδόσεων και μύθων γύρω από τις υποτιθέμενες εισόδους για τον Κάτω Κόσμο (τα γνωστά «στόμια» ή «Πύλες» καθόδου στον Άδη). Πανάρχαιες λαϊκές δοξασίες, των οποίων οι ρίζες τους χάνονται στο βάθος της προϊστορίας, είχαν συνδεθεί με την πίστη ότι οι λίμνες και τα ποτάμια, που συχνά εξαφανίζονται μυστηριωδώς στα έγκατα της γης και κυρίως εκεί όπου υπήρχαν απόκρημνα και υπόγεια ρήγματα το έδαφος έβγαζε αποπνικτικές αναθυμιάσεις, ήταν «ο δρόμος που οδηγούσε στον Κάτω Κόσμο», αυτόν δηλαδή που ακολουθούσαν και οι ψυχές των νεκρών ή οι «Πύλες» από τις οποίες κατέρχονταν στον Κάτω Κόσμο ή ανέρχονταν στον Επάνω οι χθόνιοι θεοί και οι ήρωες.
Στα «στόμια» αυτά ή αλλιώς «Πύλες» του Άδη, χτίζονταν ναοί και ιερά, τα γνωστά νεκρομαντεία ή νεκυομαντεία ή ψυχομαντεία. Από τα πιο γνωστά νεκρομαντεία ή νεκυομαντεία ήταν αυτό του χθόνιου Ποσειδώνα στο νοτιότερο ακρωτήριο της Πελοποννήσου, το Ταίναρο της Λακωνίας, στο οποίο καταλήγει η χερσόνησος που διαμορφώνεται από τον Ταΰγετο. Εκεί υπήρχε ένας ναός του Ποσειδώνα, κοντά σε μια σπηλιά, από την οποία, κατά τη μυθολογία, ο Ηρακλής κατέβηκε στον Άδη, για να ανεβάσει τον Κέρβερο.
Ένα από τα πιο περίφημα ελληνικά ψυχομαντεία της αρχαιότητας είναι της ιταλικής Κύμης, στη λίμνη Άορνον (Avernus), η οποία πρέπει να ήταν ένας ηφαιστειακός κρατήρας με νερό, μέσα σε μια πυκνή και σκοτεινή βλάστηση, όπου οι ψυχές παρουσιάζονταν και συνομιλούσαν με όποιον τις προσκαλούσε με τις γνώριμες τελετουργικές πράξεις των χοών. Κατά την παράδοση από την «είσοδο» αυτή κατέβηκε στον Άδη ο Αινείας. Άλλα τέτοια νεκρομαντεία ή νεκυομαντεία. που αλλιώς ονομάζονται και Χαρώνια ή Πλουτώνια, είναι της Κορώνειας στη Βοιωτία, της Ηράκλειας του Πόντου κ.ά..
Το αρχαιότερο όμως και πιο φημισμένο ελληνικό νεκρομαντείο είναι της Εφύρας στην Πρέβεζα της Θεσπρωτίας, εκεί όπου οι ποταμοί Αχέρων και Κωκυτός σχηματίζουν την Αχερουσία λίμνη. Πληροφορίες για το νεκρομαντείο της Εφύρας έχουμε στην Οδύσσεια (ραψωδίες κ και λ), αλλά και στο έργο του Λουκιανού Μένιππος ή Νεκυομαντεία, στο οποίο ο συγγραφέας, μολονότι τοποθετεί το νεκρομαντείο στην Ανατολή και ειδικότερα ανάμεσα στον Τίγρη και τον Ευφράτη, αντί για τον Αχέροντα (αν και γίνεται αναφορά στο Αχερούσιον πεδίον -μόνο στο έργο αυτό), η περιγραφή ταιριάζει απόλυτα με αυτήν του νεκρομαντείου της Εφύρας.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι στην κεντρική αίθουσα του νεκρομαντείου της Εφύρας βρέθηκαν, κατά τις ανασκαφές που έκανε ο καθηγητής Σωτ. Δάκαρης από το 1958, «σιδερένιοι τροχοί, τροχαλίες και άλλα εξαρτήματα που ανήκαν σε μια μηχανή η οποία ανεβοκατέβαζε ιερείς, οι οποίοι έπαιζαν το ρόλο των φαντασμάτων, δηλαδή τα είδωλα των νεκρών συγγενών τους. Οι ιερείς αυτοί κρύβονταν μέσα στον πλίνθινο τοίχο που ήταν κούφιος και είχε διαδρόμους και εμφανίζονταν ξαφνικά μπροστά στους προσκυνητές, οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε κατάλληλη ψυχοσωματική προετοιμασία».
Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε ότι από τις «Νέκυιες» και τις άλλες λαϊκές «Καταβάσεις» και από ποιητικές συνθέσεις, όπως η «Μινυάς» και οι «Νόστοι» που περιγράφουν την κάθοδο ηρώων στον Άδη, καθώς και τις εκεί τιμωρίες των μεγάλων αμαρτωλών, εμπνέονταν και πολλοί ζωγράφοι, οι οποίοι έδιναν δική τους εικόνα του Κάτω Κόσμου με τις προσωπικές τους συνθέσεις. Η σπουδαιότερη ανάμεσα στις συνθέσεις αυτές είναι η περίφημη Νέκυια του Πολυγνώτου στη δελφική Λέσχη των Κνιδίων. Μέσα στις μορφές αυτής της περίφημης ζωγραφικής σύνθεσης του Πολυγνώτου, κυριαρχούν οι μυθολογικοί αντιπρόσωποι του Άδη (Θανάτου), δηλαδή ο Χάρων να οδηγεί τη βάρκα του, ο Ερμής ψυχοπομπός να συνοδεύει το νεκρό στη βάρκα, ο Ύπνος και ο Θάνατος να μεταφέρουν το σώμα ενός πολεμιστή με πλήρη πανοπλία.

 συνέχεια στο 'Γ μερος ''ο Ύπνος - Θάνατος - Χάρων'' στο ''Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΛΑΣΣΙΚΟΥΣ''

https://www.facebook.com/groups/661198973967743/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.