ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΒΙΝΤΕΟ

Παρασκευή, 15 Απριλίου 2016

Μέθεξη με το Θείο


Πρῶτον δ᾽ ἁπάντων ἐκεῖνο εἰπεῖν ἀληθές, ὡς ἀγαθότητι πάσας ἡ ὑπερούσιος θεαρχία τὰς τῶν ὄντων οὐσίας ὑποστήσασα πρὸς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ἔστι γὰρ τοῦτο τῆς πάντων αἰτίας καὶ ὑπὲρ πάντα ἀγα θότητος ἴδιον τὸ πρὸς κοινωνίαν ἑαυτῆς τὰ ὄντα καλεῖν,  ὡς ἑκάστῳ τῶν ὄντων ὥρισται πρὸς τῆς οἰκείας ἀναλογίας. Πάντα μὲν οὖν τὰ ὄντα μετέχει προνοίας ἐκ τῆς ὑπερουσίου καὶ παναιτίου θεότητος ἐκβλυζο μένης• οὐ γὰρ ἂν ἦν, εἰ μὴ τῆς τῶν ὄντων οὐσίας καὶ ἀρχῆς μετειλήφει. Τὰ μὲν οὖν ἄζωα πάντα τῷ εἶναι αὐτῆς μετέχει (τὸ γὰρ εἶναι πάντων ἐστὶν ἡ ὑπὲρ τὸ εἶναι θεότης), τὰ δὲ ζῶντα τῆς αὐτῆς ὑπὲρ πᾶσαν ζωὴν ζωοποιοῦ δυνάμεως, τὰ δὲ λογικὰ καὶ νοερὰ τῆς αὐτῆς ὑπὲρ πάντα καὶ λόγον καὶ νοῦν αὐτοτελοῦς καὶ προτελείου σοφίας.
(Βλ., Διονύσιος Αρεοπαγίτης «Περί Ουρανίας Ιεραρχίας» 4.20.9 – 4.20.19)
Δηλαδή:
Πρώτο από όλα εκείνος είναι ο αληθινός λόγος, ότι η υπερούσια θεαρχία, αφού από αγαθότητα έδωσε υπόσταση σε όλες τις ουσίες των όντων, τις έφερε σε ύπαρξη. Είναι δηλαδή τούτο ίδιο της αιτίας των πάντων και της υπέρ πάντων αγαθότητος να καλεί τα όντα να κοινωνούν εκείνη, όπως έχει οριστεί σε καθένα από αυτά σύμφωνα με την αναλογία του. Όλα λοιπόν τα όντα μετέχουν
στην πρόνοια, που πηγάζει από την  υπερούσια και αιτία των πάντων, θεότητα• γιατί δεν θα υπήρχαν, αν δεν κοινωνούσαν  την ουσία και την αρχή των όντων. Όλα λοιπόν τα άζωα μετέχουν στην πρόνοια με το Είναι• γιατί το Είναι όλων είναι η υπέρ του Είναι θεότητα• τα δε ζώντα μετέχουν στην ίδια ζωοποιό δύναμη που είναι πάνω από κάθε ζωή• τα δε λογικά και νοερά μετέχουν στην ίδια την πάνω από τα πάντα, πάνω από το λόγο και πάνω από τον νου, αυτοτελή και προτέλεια σοφία.
ἕκαστοι δὲ κατὰ τὰ μέτρα τῆς ἑαυτῶν ἐπιτηδειότητος ὑποδεχόμενοι τὴν τῶν θεῶν γνῶσιν καὶ ἐνέργειαν εἰς ἑαυτοὺς προϊούσαν. καὶ ὅταν τῆς συνθέσεως ἐν ταῖς διανοήσεσι καθαρεύσωμεν• τότε ἀμορφότως αὐτῶν ἔξομεν συναίσθησιν παρόντων, ὅταν φαντασίαν ἀποσκευασόμεθα• τότε τὰ φθέγματα αὐτῶν διὰ νοῦ γνωσόμεθα μόνως, ὅταν σιγήσωμεν πάσαις ἠμῶν ταῖς σωματικαῖς αἰσθήσεσιν.        
(Βλ., Πρόκλος «Υπόμνημα εις τας Πολιτείας Πλάτωνος» 2.243)
Δηλαδή:
ο καθένας σύμφωνα με τα μέτρα της καταλληλότητας του υποδέχεται τη γνώση των θεών και την ενέργεια τους η οποία φθάνει μέχρις αυτούς. Και όταν απαλλαγούμε από την σύνθετη αυτή κατάσταση μέσα στις νοήσεις μας, τότε μόνο θα αποκτήσουμε συνείδηση των θεών κατά την παρουσία τους με τρόπο ανεξάρτητο από τις μορφές, όταν θα αποδομήσουμε την φαντασία, και αυτά που φθέγγονται οι θεοί θα τα προσπελάσουμε γνωστικά μέσω του νου και μόνο, όταν οδηγήσουμε στη σιωπή όλες τις σωματικές μας αισθήσεις.
ὅταν οὖν κατὰ τὴν τῶν πολλῶν τούτων αἰτίων συνδρομὴν ἐπιτηδειότης ἐγγένηταί τινι τῶν μεταβάλλεσθαι πεφυκότων τῆς μετουσίας τῶν θεῶν, ἐκφαίνεται κἀν τούτοις τὸ θεῖον πρότερον ἀποκεκρυμμένον ὑπὸ τῆς ἀνεπιτηδειότητος τῶν δεξομένων καὶ τὸν μὲν οἰ κεῖον κλῆρον ἔχον αἰωνίως καὶ προτεῖνον τὴν ἑαυτοῦ μετουσίαν, οὐ μετεχόμενον δὲ ὑπὸ τούτων ἀνεπιτηδείων ὄντων.        
(Βλ., Πρόκλος «Εις τον Τίμαιον Πλάτωνος»Α.140.2 – Α.140.8)
Δηλαδή:
Όταν, λοιπόν με τη σύμπτωση αυτών των πολλών αιτιών, γεννηθεί στα εκ φύσεως μεταβαλλόμενα μία καταλληλότητα για τη συμμετοχή(=μετουσία στο αρχαίο) τους στους θεούς, εμφανίζεται και σε αυτά το θείο, το οποίο προηγουμένως ήταν κρυμμένο λόγω της ακαταλληλότητας αυτών που θα το υποδέχονταν και το οποίο έχει αιώνια τον δικό του κλήρο και προσέφερε προς αυτά τη συμμετοχή τους σε αυτό, αλλά δεν την επιδεχόταν από αυτά, επειδή ήταν ακατάλληλα.
Παρατηρούμε εκ των παραπάνω αποσπασμάτων, τόσο από την χριστιανική οπτική όσο και από την ελληνική, ότι η μέθεξη με το θείο δεν είναι μία απλή και προς όλους διαδικασία. Στο απόσπασμα του Πρόκλου από την ανάλυσή του στον Πλατωνικό Τίμαιο τα αίτια που λέγει και τα αναφέρει λίγο παραπάνω από αυτό το σημείο, είναι:
Η περιφορά των ουρανίων σωμάτων, η οποία μέσω συγκεκριμένων σχημάτων παρέχει σε συγκεκριμένες επίγειες περιοχές δύναμη ανώτερη από τη φύση που έχουν.
Το σύνολο της φύσεως, που εμφύτευσε θεϊκά σύμβολα σε καθένα από αυτά που φωτίζονται από τους θεούς, μέσω των οποίων από φυσικού τους τα επίγεια μετέχουν τους θεούς, καθότι η φύση είναι εξαρτημένη από τους θεούς και εμφυτεύει σε κάθε επίγειο διαφορετικές εικόνες θεών.
Οι περιστάσεις του φυσικού περιβάλλοντος.
Άρα, λοιπόν, κατανοούμε ότι θα πρέπει ο χώρος(=περιστάσεις φυσικού περιβάλλοντος, επίγειες περιοχές) και ο χρόνος(=περιφορά ουρανίων σωμάτων με συγκεκριμένα σχήματα, δηλαδή τόσο οι πλανήτες όσο και οι αστερισμοί να βρίσκονται σε συγκεκριμένη θέση, κάτι που συμβαίνει σε συγκεκριμένους χρόνους) να είναι ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΙ, όπως και ο εκάστοτε άνθρωπος που θα βρεθεί σε αυτή την συγκεκριμένη χρονική τοπολογία να είναι “συμβατός” για να εμφανιστεί η ενέργεια του θείου. Αυτή η καταλληλότητα μας δείχνει ότι υπήρχε ακριβής λόγος που οι ναοί των Ελλήνων ήταν χτισμένοι σε συγκεκριμένα σημεία, καθώς και η λειτουργία τους γινόταν σε συγκεκριμένους χρόνους και όχι όποτε ήθελε ο καθένας. Το ίδιο συμβαίνει και με τα πρώτα χριστιανικά χρόνια όπου οι ναοί χτιζόντουσαν ή πάνω στους ήδη υπάρχοντες ναούς ή σε πολύ κοντινή περιοχή. Δεν θα εμμείνουμε στο θέμα της ιερότητας του χώρου, εξάλλου έχουν γραφτεί τόσα βιβλία και τόσα άρθρα για αυτό που είναι περιττό ένα τέτοιο εγχείρημα από μέρους μας. Θα εμμείνουμε, όμως, στο θέμα της καταλληλότητας του ανθρώπου.
Πρέπει να γίνει κατανοητό το γεγονός ότι δεν αρκεί μία προσευχή ή μία απαγγελία ενός ύμνου, άντε να ανάψουμε και κάποιο καντήλι ή να κάψουμε κάποιο θυμίαμα για να γίνει η μέθεξη με το θείο. Ο καθένας έχει ένα συγκεκριμένο μέτρο, το οποίο καθορίζει το αν και το τι μέθεξη θα έχει. Συνειδητοποιούμε ότι αυτό που γίνεται τόσο στις χριστιανικές λειτουργίες, όσο και στα σημερινά τυπικά λειτουργιών της αρχαίας Ελληνικής θρησκείας, δεν είναι απολύτως τίποτα! Δεν γίνεται το παραμικρό, όσο αφορά τη μέθεξη. Για αυτόν ακριβώς το λόγο τα μυστήρια των Ελλήνων ήταν κρύφια, εκτός τα της Κρήτης[1]. Κλείνοντας το παρόν θέμα, να τονίσω ότι την επομένη φορά που θα παρευρεθούμε σε μία λειτουργία ή σε ένα τελετουργικό, ας έχουμε αυτά στο νου μας και για να παραφράσω τον Πρωταγόρα, η καταλληλότητα του εκάστοτε ανθρώπου είναι το μέτρο της μεθέξεώς του!


Συγγραφέας : Γουλέτας Παναγιώτης, 6η Ἐλαφηβολιῶνος του 3-ου έτους της 696-ης Ολυμπιάδας (26/02/2011).
________________________________________
[1] Βλ., Διόδωρος Σικελιώτης «Ιστορική Βιβλιοθήκη» 5.77.3.1 – 5.77.4.1

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.